Męska Pogoń Szczecin weszła do Superligi w 2012 roku i pozostała w niej przez 11 sezonów, aż do spadku w 2023 roku. To jednak tylko fragment jej dziejów: szczeciński szczypiorniak ma znacznie dłuższą historię, obejmującą medale mistrzostw Polski, krajowy puchar i kilka zmian organizacyjnych. Po relegacji drużyna kontynuowała rywalizację w Lidze Centralnej.
Początki i tożsamość piłki ręcznej w Pogoni Szczecin
Korzenie męskiej drużyny sięgają 1954 roku. Wtedy przy Technikum Wychowania Fizycznego „Zryw” Szczecin powstał zespół, od którego zaczyna się historia późniejszej Pogoni. W latach 70. piłka ręczna funkcjonowała już jako jedna z sekcji szczecińskiego klubu. Szczypiorniści budowali więc własną pozycję w ramach wielosekcyjnej Pogoni, a nie w cieniu wyłącznie piłkarskiej marki.
Związek z Pogonią przetrwał w sportowej tożsamości zespołu, choć jego zaplecze organizacyjne zmieniało się wielokrotnie. Pod koniec 1994 roku zarząd MKS Pogoń Szczecin zakończył finansowanie wszystkich sekcji poza piłką nożną. Dla piłkarzy ręcznych oznaczało to konieczność znalezienia osobnej formuły działania. W 1995 roku powstał Szczeciński Klub Sportowy Piłki Ręcznej, który po czterech miesiącach i pozyskaniu sponsora przyjął nazwę SKS Paria Szczecin.
W 2001 roku męski zespół przejął Łącznościowiec Szczecin. Kolejny zwrot nastąpił w lipcu 2007 roku, gdy zawodnicy i ich przyjaciele założyli Pogoń Handball Szczecin. Pierwszym prezesem został Radosław Przypis, a drugoligową drużynę prowadził Rafał Biały.
Ten etap dobrze pokazuje charakter szczecińskiej piłki ręcznej: jej ciągłość podtrzymywało także samo środowisko zawodników. Nowy klub wrócił do nazwy Pogoń, ale musiał odbudować pozycję sportową od niższego szczebla. Droga do Superligi prowadziła przez II i I ligę, a nie przez automatyczne przejęcie miejsca w elicie.
Sandra SPA Pogoń Szczecin i zmiany w nazwie zespołu
Nazwy pojawiające się w historii drużyny odzwierciedlają dwa różne procesy: zmiany organizacyjne oraz współpracę ze sponsorami. SKS Paria Szczecin i Łącznościowiec Szczecin należą do wcześniejszych etapów jej dziejów. Pogoń Handball Szczecin to z kolei nazwa klubu utworzonego w 2007 roku.
Od listopada 2010 roku do końca 2014 roku zespół występował jako Gaz-System Pogoń Szczecin. Człon Gaz-System wynikał ze sponsoringu i właśnie pod tą nazwą drużyna wywalczyła awans do Superligi oraz rozegrała pierwsze sezony na najwyższym poziomie.
Przed sezonem 2016/2017 sponsorem tytularnym została Sandra SPA. Zespół przyjął wówczas nazwę Sandra SPA Pogoń Szczecin, używaną także po spadku z Superligi. W rejestrze rozgrywek występuje zapis „Sandra Spa Pogoń Szczecin”.
Nie należy utożsamiać nazwy drużyny z nazwą podmiotu prowadzącego jej działalność. W późniejszym okresie seniorski zespół jest zarejestrowany jako drużyna KS Handball Sportowa S.A. Pogoń pozostaje elementem sportowej tożsamości, a Sandra SPA członem sponsorskim. Nie oznacza to, że szczypiorniści nadal działają jako sekcja piłkarskiego MKS.
Debiut Pogoni Szczecin w Superlidze w 2012 roku
Awans w 2012 roku Pogoń wywalczyła na boisku. W sezonie 2011/2012 wygrała grupę A I ligi, ale samo pierwsze miejsce nie kończyło walki o najwyższą klasę rozgrywkową. Szczecinianie musieli jeszcze przejść baraże.
Najpierw pokonali Czuwaj Przemyśl 34:33 i 36:24. Następnie zmierzyli się z Piotrkowianinem. Zwycięstwo 37:29 w pierwszym spotkaniu dało im przewagę, której nie roztrwonili mimo porażki 32:35 w rewanżu. Wygrany dwumecz otworzył drogę do Superligi.
Debiutancki sezon 2012/2013 przyniósł solidny wynik beniaminka. Gaz-System Pogoń zakończyła rundę zasadniczą na siódmym miejscu, zdobywając 18 punktów w 22 spotkaniach. Jej bilans wyniósł osiem zwycięstw, dwa remisy i 12 porażek. Po fazie play-off drużyna zachowała siódmą pozycję.
Był to debiut w Superlidze zespołu odbudowanego po 2007 roku, a nie pierwszy kontakt szczecińskiej męskiej piłki ręcznej z najwyższym poziomem krajowym. Awans przywrócił miastu regularne mecze z krajową czołówką. Siódme miejsce pokazało przy tym, że Pogoń potrafiła nie tylko dostać się do elity, lecz także skutecznie w niej rywalizować.
Najważniejsze sezony i zawodnicy szczecińskiej drużyny
Najmocniejsze punkty historycznego dorobku Pogoni pochodzą sprzed ery Superligi. Męska sekcja zdobyła brązowe medale mistrzostw Polski w 1976 i 1992 roku, a w 1987 roku sięgnęła po Puchar Polski. Te osiągnięcia wyznaczają miejsce szczecińskiego zespołu w historii krajowego szczypiorniaka.
W nowszym okresie najważniejszy wynik przyniósł sezon 2014/2015. Pogoń zajęła czwarte miejsce, najwyższe w swoich występach w Superlidze. W ciągu trzech sezonów przeszła więc drogę od beniaminka do drużyny kończącej rozgrywki tuż za podium.
Najważniejsze etapy sportowe można uporządkować następująco:
| Rok lub sezon | Osiągnięcie |
|---|---|
| 1976 | Brązowy medal mistrzostw Polski |
| 1987 | Zdobycie Pucharu Polski |
| 1992 | Drugi brązowy medal mistrzostw Polski |
| 2011/2012 | Wygranie grupy A I ligi i baraży o Superligę |
| 2012/2013 | Siódme miejsce w debiutanckim sezonie Superligi |
| 2014/2015 | Czwarte miejsce, najlepszy wynik w erze Superligi |
Z pierwszym sezonem po awansie związani byli między innymi Bartosz Konitz, Michal Brůna, Wojciech Zydroń, Paweł Krupa, Patryk Walczak i Szymon Ligarzewski. Wszyscy znajdowali się w kadrze beniaminka na rozgrywki 2012/2013. To konkretna grupa zawodników tworzących zespół na początku jego jedenastoletniego pobytu w Superlidze, nie ranking najwybitniejszych graczy w całej historii klubu.
Indywidualny dorobek Pawła Krupy dobrze ilustrują rozgrywki Pucharu Polski 2016/2017. Zdobył w nich 18 bramek w trzech meczach. Taki wynik pozwala wskazać jego wkład w ofensywę Pogoni w konkretnych rozgrywkach, bez sprowadzania oceny zawodnika do samej rozpoznawalności nazwiska.
Mecze Pogoni Szczecin w Netto Arenie
Netto Arena gościła piłkarzy ręcznych Pogoni, ale nie była ich stałą halą przez cały okres występów w Superlidze. Podstawowym miejscem domowych spotkań pozostawała Hala Miejska w Szczecinie. W większym obiekcie drużyna występowała okazjonalnie, dlatego nie należy przedstawiać wszystkich jej ligowych sezonów jako gry w Netto Arenie.
Potwierdzonym przykładem jest spotkanie z 19 lutego 2017 roku. W hali noszącej wtedy nazwę Enea Arena Sandra SPA Pogoń pokonała KPR RC Legionowo 29:25 w 1/8 finału Pucharu Polski. Kibice oglądali więc mecz, którego stawką był awans do kolejnej rundy krajowych rozgrywek pucharowych.
18 kwietnia 2023 roku Pogoń wróciła do Netto Areny na ligowe starcie z MMTS Kwidzyn. Przegrała 26:27, a wynik miał znaczenie w walce o opuszczenie strefy spadkowej. Jednobramkowa porażka nie przesądziła jeszcze o relegacji, ale pozostawiła szczecinian w trudnym położeniu.
Rola Netto Areny w tej historii polega przede wszystkim na goszczeniu wybranych spotkań pucharowych i ligowych. Sam fakt gry w większej hali nie dowodzi wzrostu frekwencji ani szczególnej oprawy każdego meczu. Sportowe znaczenie wymienionych wydarzeń jest natomiast jasne: jedno przyniosło awans w pucharze, drugie zakończyło się kosztowną porażką w walce o utrzymanie.
Sezon 2022/2023 i spadek z najwyższej ligi
Pogoń zakończyła sezon 2022/2023 na 14., ostatnim miejscu w Superlidze. Ta pozycja oznaczała bezpośredni spadek do Ligi Centralnej, bez dodatkowej szansy w barażu.
Mechanizm utrzymania był jednoznaczny. Drużyny z miejsc od pierwszego do dwunastego zachowywały miejsce w najwyższej klasie. Trzynasty zespół miał rozegrać baraż z drugą drużyną Ligi Centralnej. Ostatni opuszczał Superligę bezpośrednio.
Los Pogoni przesądził się 7 maja 2023 roku, po porażce 24:41 z Torus Wybrzeżem Gdańsk. Wynik zamknął szczecinianom drogę do uratowania miejsca w lidze. Ich nieprzerwany pobyt na najwyższym szczeblu, rozpoczęty w 2012 roku, dobiegł końca po 11 sezonach.
Sportową podstawą relegacji było ostatnie miejsce w tabeli i brak możliwości poprawienia sytuacji po meczu z Wybrzeżem. Nie był to spadek po przegranym barażu. Przypisywanie go konkretnym problemom finansowym, konfliktom czy decyzjom personalnym wymagałoby osobnych ustaleń, a sam wynik ligowy nie pozwala takich przyczyn przesądzić.
Dalsze losy zespołu po spadku z Superligi
Po relegacji Sandra SPA Pogoń Szczecin przystąpiła do Ligi Centralnej Mężczyzn. Nie zakończyła działalności i już w pierwszym sezonie na niższym szczeblu znalazła się w czołówce.
W rozgrywkach 2023/2024 zajęła trzecie miejsce. W 28 spotkaniach odniosła 17 zwycięstw i poniosła 11 porażek, zdobywając 52 punkty. Sezon zakończyła z bilansem bramek 804:775.
Rok później ponownie była trzecia. W sezonie 2024/2025 rozegrała 26 meczów, wygrała 15 i przegrała 11. Uzyskała 46 punktów oraz bilans bramek 728:696. Dwa kolejne miejsca w pierwszej trójce potwierdziły, że po spadku Pogoń pozostała konkurencyjna, choć nie przełożyło się to na powrót do Superligi w tych sezonach.
Status zespołu w sezonie 2025/2026 to nadal udział w Lidze Centralnej Mężczyzn pod nazwą Sandra Spa Pogoń Szczecin, w strukturze KS Handball Sportowa S.A. To kolejny etap historii drużyny: po jedenastu sezonach w elicie szczecińscy szczypiorniści kontynuują rywalizację na drugim poziomie rozgrywkowym.
